Interlingvistikaj studoj de UAM

Notoj: Aplikata lingvistiko

Aplikata lingvistiko Notoj

From IVO - Interlingvistika VikiO

Ilona Koutny

Aplikata lingvistiko

(Notoj de M. Bavant)

 - Aplikata lingvistiko ne estas lerneje aplikebla lingvistiko (usona vidmaniero)
 - Kontraste al teoria lingvistiko, ĝi rilatas kun praktiko kaj aliaj studobjektoj:
   sociologio, psiklogio, instruado, komputiko...
 - Memstariĝis psikolingvistiko, komputa lingvistiko... kaj formis sian propran teorion,
   ne simple aplikas la teorian lingvistikon
 - Vortprovizo
   - Vortoj uzataj por nomi la realon
   - Nenomeblaj aferoj (tabuoj)
   - Vortoj spegulas la realaĵon
     - Iloj, manĝaĵoj, fenomenoj
     - Forgesitaj vortoj/realaĵoj
     - Ne nur vortoj, sed ankaŭ esprimoj
     - Kelkaj forgesitaj vortoj/esprimoj restas en la frazeologio
 - Leksikologio okupiĝas pri la konsisto de la vortprovizo
   - Sencaj rilatoj
 - Leksikografio provas meti vortprovizon en konkretan formon
   - Vortaro donas tranĉaĵon de la lingvo (en difinita tempo, en fako, en iu socia tavolo),
     por difinita publiko, entenas difinitajn informojn, en konvene retrovebla formo
     - Vortaro turisma, faka...
   - Komputa leksikografio
   - Leksikografia laboro multe ŝanĝiĝis en la 20 lastaj jaroj
   - Oni uzas komputilon ne nur por skribi la vortaron, sed ankaŭ por starigi kaj 
     traserĉi korpusojn
 - Klasifiko de vortaroj (diversaj distingaj kriterioj)
   - Publiko
     - Por gepatralingvanoj, lernantoj, alilandanoj...
   - Klarigaj, unulingvaj
     - Difinoj, adaptitaj al la celpubliko
   - Tradukaj, dulingvaj, plurlingvaj
     - Donas ekvivalentojn pli-malpli ĝustajn
       - Nekongrueco de la diversaj sencoj
         - Limigi la sencojn (ekz-e nur de iu fako)
       - Malsama stila kampo
       - Nekongrueco de esprimoj: mi estas malsata / mi "havas" malsaton
       - Nekongrueco de la ofteco
     - Granda itala-E de Minnaja (www.lernado.it)
     - Fontlingvo/cellingvo
     - Eblo inversigi: ekzistas, sed ne tiom simpla
     - Vortaro L1-L2 povas esti uzata de parolanto de L1, aŭ de L2, kaj
       ili kutime diferencas laŭ la celata publiko
   - Nombro da leksikaj unuoj
     - Malgrandaj (< 10000?), mezaj, grandaj (> 60000)
     - "Plena": kion signifas?
   - Sinkrona / diakrona
   - Preskriba (normodona) / priskriba
     - Ekz-e la akademiaj vortaroj estas preskribaj
   - Ĝenerala / speciala (faka)
   - Enciklopedio / enciklopedia vortaro
     - Ekzistas eĉ it-eo enciklopedia vortaro
     - Kio estas leksikono?? (malklaraj difinoj)
       - Laŭ iuj povas esti faka enciklopedio/klariga vortaro
   - Ordigo
     - Alfabeta
       - Eventuale inversa
       - "Vortaro estas universo en alfabeta ordo" (A. France)
     - Nocibazita (ofte subjektiva, vd filozofiajn lingvojn)
       - Tezaŭro
       - Vd Roget's
     - Valenta (laŭ la rekcioj)
     - Vortnesta
       - Precipe en E-aj vortaroj
         - Bone funkcias, se morfemoj estas senŝanĝaj
         - Kunmetaĵoj ne estas facile analizeblaj de komencantoj, aŭ se
           temas pri paŭsaĵoj de nacilingvaj kunmetaĵoj
         - Kie serĉi la kunmetaĵojn?
   - Pure teksta / ilustrita / bildvortaro
     - En bildvortaro la konsisto estas alia (necesas desegneblaj vortoj)
 - Specifecoj de E-a leksikografio
   - Leksikografoj ne estas gepatralingvanoj
   - Pro la manko de popolo niaj vortaroj iĝas pli preskribaj ol en naciaj lingvoj
   - Se temas pri tradukaj vortaroj, leksikografo verkas ĉefe nacilingvan-Ean vortaron, male
     al tio, kio okazas por aliaj lingvoj
 - Strukturo de la vortaroj
   - Makrostrukturo: vortartikoloj, kapvortoj (de vortartikoloj, de leksikaj unuoj)...
   - Mikrostrukturo: strukturo de vortartikolo
     - Tipo de kapvorto/leksika unuo: vorto, esprimo, afikso...
     - Formo de la kapvorto: baza gramatika formo (nominativo, infinitivo...)
       - Referenca kapvorto: resendas al la baza formo okaze de bezono
     - Elparolaj indikoj
     - Morfologiaj indikoj (ekz-e karakterizaj formoj, aŭ numero de la responda paradigmo)
       - Ĉe traduka vortaro tiuj tabeloj/indikoj povas diferenci laŭ la celata publiko
     - Regado
     - Klarigo aŭ alilingva ekvivalento
       - Povas esti pluraj tradukoj, markitaj per indiko pri stilo, fako, konciza signifo
     - Ekzemploj
       - Troveblaj ekz-e en korpusoj, konkordancoj (montras kuntekston, "kolokaĵojn")
 - Prezento de REVO kaj de la leksikografia laboro de la Akademio
 - Terminologio estas speco de leksikologio pri fakaj vortoj
   - La komunuzaj vortoj ofte ne havas precizan difinon
   - Male, terminoj devas esti multe pli precize difinataj 
     - La rilatoj inter nocioj estas pli klaraj 
   - Terminografio: pretigo de terminaroj, sed sekrecias ankaŭ la propran teorion
   - Terminologio / terminaro: problemo de difino
     - La sistemo de la terminoj (terminprovizo) povas esti nomata aŭ "terminologio", 
       aŭ "terminaro"
     - Simila problemo ĉe "vortaro" (vortprovizo aŭ verko)
     - Laŭ W. Blanke "terminologio" prefere koncernu nur la sciencon
 - Graveco
   - 90% de la novaj vortoj estas fakaj
   - Grava elemento en la konkurenco (kun aliaj lingvoj) apud fakuloj
   - Iĝa same grava, kiel en la komenco literaturo
 - Eugen Wüster
   - Fondinto de terminologio
     - Vortumis la principojn kadre de sia (nefinita) de-eo vortaro (18-jara)
 - Principoj de W. Blanke
   - Nomado-principoj (por elekto de termino)
     - Stabileco de la lingvo-uzo
       - (Oni ne kreu novan terminon facilanime, se jam ekzistas samsignifa)
     - Internacieco
       - (Prunti kaj adapti, aŭ krei laŭ la ekzistanta materialo)
       - (La internacieco povas limiĝi al laŭvorta traduko de internacia termino)
     - Vortara ekonomio (deriveblo/produktivo)
       - (Vd duan parton de la 15a regulo)
     - Motiviteco (klareco, komprenebleco)
       - (La termino estu interne komprenebla)
       - (Povas kontraŭdiri internaciecon)
     - Vorta ekonomio (koncizo, manipuleblo)
       - (Prefere unu vorto, ol longa sintagmo) 
     - Unusignifeco (evito de homonimoj)
       - (Tamen la sama termino povas aparteni al pluraj fakoj, aŭ al iu fako
         kaj samtempe al la komuna uzo)
     - Reguleco
     - Belsoneco (prononca klaro/facilo)
       - (Ekz-e fonetika adapto de pruntaĵo)
     - Laŭfundamenteco
   - Kelkaj principoj estas inter si kontraŭdiraj (-> kompromisoj)	
 - Lingvo estas signo-sistemo, esprimanta la pensojn, kaj parolata en difinita
   (lingvo-)komunumo
 - Socio estas varia, do ankaŭ la lingvo estas tia -> sociolektoj
   - Paralelo kun 
     - dialekto (laŭregiona)
     - idiolekto (individua)
     - "interferolekto" (laŭ la gepatra lingvo de parolanto de alia lingvo)
 - Lingvaj kodoj
 - Ankaŭ la sociaj roloj povas influi la lingvon
   - En diversaj sociaj roloj iu povas paroli malsame
   - Ekzemploj de influo
     - Elparalo: sonoj, intonacio, rapido de la takto
     - Sintakso: longeco de frazoj, komplikeco
     - Leksiko: klasika, slanga, porinfana, kulturaj vortoj...
 - Virinaj lingvaĵoj
   - Speciala maniero paroli por la virinoj (ekz-e en la japana)
   - Speciala porvirina skribo (ekz-e laŭdire hiragana, en la komenco)
 - Profesiaj nomoj
   - Diversaj kutimoj laŭ la landoj
     - En Germanujo:
       - Lehrer/Lehrerin (se por ambaŭ: Lehrer/In), Bundeskanzlerin
       - Student/Studentin/Studierende
     - En Pollando: 
       - pani dyrektor (sed nedeklinaciebla)
       - ekzistas dyrektorka, sed ne uzebla en formala situacio
     - Kvankam kontraŭaj solvoj en ambaŭ okazoj temas pri strebado montri egalecon!
 - En Esperanto
   - "Patro" nur viro, sed "instruisto"? "instruistoj"?
   - Vd studon de Wennergren http://bertilow.com/seksaj_vortoj/index.html 
   - En derivaĵoj: gepatra lingvo, patrujo ("patrina lando" en la persa)
 - Reguligo ene de ekzistanta lingvo
   - Eblas distingi disde lingvoplanado (kreado de nova lingvo)
   - Delonge okazas en plej diversaj lingvoj
     - Reformoj de la lingvo mem (korea, turka, serbokroata, norvega, hebrea...)
     - Reformoj de skribsistemoj, alfabetigo (ĉina, japana, sovetiaj lingvoj...)
       - [Ekz-o de la uzbeka: laŭvice per literoj arabaj, latinaj, cirilaj kaj latinaj]
   - Politikaj koncernoj
   - Artefariteco: kontinua skalo
 - Korpusplanado / statusplanado
 - Tradukado, interpretado
 - Dulingvismo, plurlingvismo
 - Komputa lingvistiko

Retrieved from "http://www.interlingvistiko.info/ivo/index.php?title=Aplikata_lingvistiko_Notoj"

Montrita 14-foje. Laste redaktita je 11:29, 9. Sep 2007.

Ĝisdatigita 2012.02.21