Pragmalingvistiko Notoj

From IVO - Interlingvistika VikiO

Aleksandr Melnikov

Pragmalingvistiko

[Notoj de M. Bavant (parto)]

• Postulatoj

 - Tri universalaj leĝoj
   - Unueco kaj luktado de maloj: estas du nedisigeblaj polusoj en ĉio
   - Transiro de kvanto en kvaliton
   - Negado de negado (ĉio disvoliĝas helice)
 - Ĉio konstante ŝanĝiĝas

• Modeloj de komunikado

 - Koda modelo
   - Sendanto sendas mesaĝon al ricevanto tra kanalo
   - La sendanto vortigas/enkodigas (kodas) penson
   - La ricevanto (aŭskultanto) elkodigas (malkodas)
   - Enkodigo sekvata de elkodigo ne nepre redonas la originan penson
     - Kanala bruo (ĉia obstaklo en la kanalo)
     - Difekto de enkodigo (ekz-e malklara prononco) aŭ elkodigo (ekz-e misaŭdado)
     - Mankoj de la kodo (ekz-e polisemio)
     - Oni ne diras precize tion, kion oni celas
     - La enkodigo povas transdoni informojn, pri kiuj la sendanto ne konscias
   - En tiu modelo oni transdonas penson
     - Oni ne povas transdoni emocion (kial???, konvencio...)
 
 - Inferenca modelo
   - Inferenco: aro de la procezoj, per kiuj la ricevanto interpretas la 
     ricevitan penson
   - La inferenca modelo estas modifo de la koda, kaj prenas en kalkulon 
     la inferenco
   - En la inferenca modelo la sendanto transdonas intencon (??)
     - Kaj povas aldoni ankaŭ emociojn (kial?)
     - [Supozeble estas postulato, ke en tiu ĉi modelo oni ne uzas nur parolon, 
        de ĉiujn eksterlingvajn rimedojn de komunikado]
   - La tri intencoj de parolanto
     - Atentigi la ricevanton, ke oni havas ion por transdoni (poste forigita)
     - Elvoki reagon (ĉu ĉiam???)
     - Komprenigi al la aŭskultanto, kion volas (volas diri??) la parolanto
     - Ke la alparolato reagu
 
 - Interaga modelo
   - Kiam komunikas homoj, ĉiam estas io: konduto
     - Ne eblas ne konduti
   - Tiu modelo baziĝas sur la postulato, ke ĉiu konduto en interaga situacio
     havas mesaĝan valoron
   - Konduto dependas de la situacio...
     - Interalie de la respektivaj sociaj roloj de la interparolantoj (viro kun
       virino, ĉefo kun subulo, amiko kun amiko...), lingvaj kapabloj, la 
       kompetento de la aŭskultanto, la nekonscio...

• Diversaj nocioj kaj terminoj

 - Diskurso: "lingvaĵo lokigita en la vivo"
     - Konsistas minimume el unu frazo (plej ofte...)
     - Skriba aŭ buŝa
     - Gravas, ke la koncerna lingvaĵo estas en rilato kun difinita situacio
       - [Ĉu nur reala situacio, aŭ eble ankaŭ imagita?]
       - [Ĉu scienca artikolo estas diskurso? En rilato kun kiu situacio?]
     - Diskurso estas
       - Laŭforme: kunligita frazaro
       - Laŭfunkcie: ajna uzo de lingvo en difinita situacio (??)
     - Surpaperigo de diskurso (buŝa??) postulas registradon de ĉio:
       intonacio, paŭzoj, laŭteco... (kial??)
 - Propozicio: kerno de la priskribata ago sendepende, ĉu temas pri
   demando, ordono, deziro -> la baza enhavo (ago, agantoj...)
 - Funkcio: kion oni celas/intencas uzante tiun propozicion
 - Referenco: ligo inter la vorto kaj la materiala objekto (??)
   - Du tipoj
     - "la vorto montras al la objekto" (semantika referenco), 
     - "la parolanto montras al la objekto per la vorto" (ref de la parolanto)
 - Eksplicitaĵo: kion oni diras rekte
 - Implicitaĵo: kion oni diras implicite [konscie aŭ ne]
   - Konvencia: semantika antaŭsupozo 
     - Aleksandro instruas => li ekzistas
     - Ŝi bedaŭras, ke diris tion => ŝi diris
     - La reĝo de Francujo estas kalva => Francujo estas reĝolando
     - Oni kutime emas kredi al la antaŭsupozo, pli facile ol al la eksplicita
       informo
   - Komunika: tia, ke ĝi okazas dum konversacio
     - La implicitaĵo estas ligita kun la komunika situacio
     - Vi ne estas libera ĉi-vespere, ĉu ne? => mi dezirus inviti vin
   - Pragmata antaŭsupozo
     - Same kiel la komunika implicitaĵo (??), eble baziĝas pli sur kultura fono (??)
 - Natura signifo: laŭvortara signifo
 - Nenatura signifo: signifo en la difinita situacio
 - Inferenco: vd supre, procezoj de interpreto de la mesaĝo
   - Eksplicitigo de la implicitaĵo
   - Logika-formala
     - Dedukto el konataj reguloj
   - Probableca
     - Reza iras al la universitato => verŝajne li estas studento
     - Pasintsemajne li permesis al la studentoj... => verŝajne li estas instruisto
 - Esenceco: aferkerneco
   - Ekz-e respondi al la vera demando, ne al io alia

• Maksimoj de Grice

 - Postuloj plenumendaj, por ke la komuniko estu sukcesa
   - Maksimo de kvanto: tiom da informo, kiom necesas
   - Maksimo de kvalito: ĉiuj informoj kaj pritaksoj devas esti objektive bazitaj
   - Maksimo de rilato: parolu pri la temo (esenceco, aferkerneco)
   - Maksimo de parolmaniero: klara kaj sinsekva
 - [Kiam estis proponitaj tiuj maksimoj??]
 - [Grice estis brita-usona lingvofilozofo 1913-1988]
   - [Vd kritikon ĉe http://www.cs.cmu.edu/~ref/grice-final.pdf]
 - Eblus aldoni kelkajn...
   - Devas esti iuj (novaj) informoj por transdoni
   - Ĝentileco: takto, montro de intereso, grandanimeco...
     - Fonto de problemoj en interkultura komunikado
     - Uzo de paŭzoj (fatiko) povas havi etiketan signifon 

• Vortludoj/ŝercoj

 - Bazitaj sur diversaj aferoj
   - Similsonaj vortoj, paronimoj
     - [i.a. izomeroj: fe/kanto, fek/anto]
   - Aludo al frazeologiaĵo/kliŝo (??)
     - en la mondon venis nova dento
     - la flaroj de l' malbono
   - Ripetado
     - Aliteracio
     - Mi volis X-on kaj ricevis Y-on (n-foje)
   - Eskumo (en la stilo de...)
   - Parolantaj nomoj
     - Nomo de iu, kiu entenas priskribon: Rajmon Ŝerc
   - Krokodilumo
   - Sigloj
     - Utilon evitanta asocio
   - Hibridumo (kunigo de du partoj de malsamaj vortoj)
   - Mismorfemumo (??)
     - kaŭzino, bokato
     - fi-listro, fi-anĉo
   - Alternumo
     - latento/talento, libero/ribelo, abonemo/abomeno
     - sankta netuŝebleco/netuŝebla sankteco
   - Bervalaĵo, kontraŭklako, kontraŭknalo
   - Polisemio
   - Homonimio
     - Nokte laboru por Ido/ido
     - Verko-titoloj
   - En Esperanto oni pli uzas la vortludan potencialon de paronimio,
     ol homonimio/polisemio
   - Elipso [ŝercoj pli ol vortludo]
   - Lingvo-"kulturemo" [frazeologiaĵo?]
   - (...)